Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi

Ayasofya-i Kebir Camii Nedir? Ayasofya-i Kebir Camii; mimarisi, ihtişamı, büyüklüğü ve işlevselliği ile dünya mimarlık tarihinin günümüze kadar ayakta kalmış en önemli anıtları arasında yer alır ve sanat dünyasında eşsiz bir konuma sahiptir. Doğu Roma İmparatorluğu’nun İstanbul’da inşa ettiği en büyük kilise olan yapı, aynı yerde üç kez inşa edilmiştir. Tarihçesi İlk Dönemler: İlk yapıldığında Megale Ekklesia (Büyük Kilise) olarak adlandırılan yapı, 5. yüzyıldan İstanbul’un fethine kadar Hagia Sophia (Kutsal Bilgelik) adıyla anılmıştır. İmparator Konstantios tarafından 360 yılında yaptırılan ilk kilise ile İmparator II. Theodosis’in 415 yılında inşa ettirdiği ikinci kilise halk ayaklanmalarında yıkılmıştır. Günümüzdeki Yapı: Bugün ayakta duran Ayasofya, İmparator Justinianos tarafından dönemin mimarları Tralles’li (Aydın) Anthemios ve Miletos’lu (Balat) İsidoros’a yaptırılmıştır. Kayıtlara göre 100 mimar ve her birinin emrinde 100 işçi çalışarak bu devasa eseri 5 yıl 10 ay gibi kısa bir sürede tamamlamıştır. Osmanlı Dönemi ve Camiye Dönüşüm: 916 yıl kilise olarak ibadete açık kalan yapı, Fatih Sultan Mehmed’in 1453 yılında İstanbul’u fethetmesiyle camiye çevrilmiştir. Fetihten hemen sonra güçlendirilerek korunan yapıya Osmanlı döneminde mihraplar, minber, müezzin mahfilleri, vaaz kürsüsü ve maksureler eklenmiştir. Müze ve Tekrar Cami Statüsü: 1934 yılında müzeye dönüştürülen Ayasofya, 2020 yılına kadar müze olarak hizmet vermiş; 2020 yılında ise yeniden cami statüsü kazanmıştır. (Not: İstanbul’un Tarihi Alanları, 1985 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne eklenmiştir; Ayasofya da bu mirasın en önemli yapıları arasındadır.) İçerisinde Neler Vardır? (Mimari ve Önemli Bölümler) Ayasofya-i Kebir Camii, zamanla dışına eklenen minareler, medrese, sıbyan mektebi, şadırvan, sebiller ve imaretlerle Osmanlı döneminde kompleks bir yapıya dönüşmüştür. İçerisindeki en dikkat çekici unsurlar şunlardır: 1. Muazzam Kubbesi Ayasofya’nın mimarisindeki en belirgin özellik, kubbesinin alışılmıştan büyük olması ve orta mekana hâkimiyetidir. Depremlerde yıkılmaması için özel hafif ve sağlam tuğlalarla örülmüştür. 1847-1849 yıllındaki onarımlar sırasında, dönemin ünlü hattatı Kazasker Mustafa İzzet Efendi tarafından ana kubbenin 11,3 metrelik alanına Kuran-ı Kerim’in Nur Suresi’nin 35. ayeti işlenmiştir. 2. Tarihi Mozaikler Yapı, farklı dönemlerden kalma figürlü ve figürsüz birçok mozaik süslemeyle bezenmiştir. Norteks alanındaki figürsüz mozaikler günümüze ulaşan en eski örnekler arasındadır. Tasvir kırıcılık döneminden sonra yapılan ilk figürlü mozaik Apsis Mozaiği'dir. Ayrıca galeri katında, nartekste ve papaz odalarında farklı tarihlere ait mozaikler yer almaktadır. 3. Sultan I. Mahmud Kütüphanesi 1739 yılında Sultan I. Mahmud tarafından yaptırılan kütüphane; Okuma Salonu, Hazine-i Kutub (kitap odası) ve bunları ayıran koridordan oluşur. Okuma odası baklava dilimli sütunlu camekanla ayrılmıştır ve duvarları çini yazılarla süslenmiştir. Kütüphanede 16, 17 ve 18. yüzyıllara ait İznik, Kütahya ve Tekfur Sarayı çinileri bir arada kullanılmıştır. Geçmişte Süleymaniye Kütüphanesi'ne taşınan yaklaşık 5 bin el yazması eser bir dönem burada muhafaza edilmiştir. 4. Osmanlı Dönemi Eklemeleri ve 17. yüzyıllarda eklenen mihraplar, minber, müezzin mahfilleri ve vaaz kürsülerinin yanı sıra dış alandaki medreseler, muvakkithaneler ve sebiller yapının tarihi dokusunu zenginleştiren unsurlardandır.