Sümbül Efendi Türbesi

Sümbül Efendi Kimdir? Asıl adı Yûsuf b. Ali (Yûsuf Sinâneddin) olan Sümbül Efendi, 1452 yılında Merzifon'da doğmuş ve Eylül 1529'da İstanbul'da vefat etmiştir. Osmanlı Devleti'nin II. Bâyezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanûnî Sultan Süleyman dönemlerinde yaşamış önde gelen mutasavvıflardan, âlimlerden ve vâizlerdendir. Halvetiyye tarikatının ana kollarından Cemâliyye'ye intisap etmiş ve daha sonra bu yolun kendi adıyla anılan en köklü şubesi olan Sünbüliyye'yi kurarak pîri olmuştur. Hayatı ve Katkıları Tahsil ve İntisap Dönemi: İlk öğrenimini memleketi Merzifon'da tamamladıktan sonra İstanbul'a gelerek medrese eğitimi almış, devrin tanınmış âlimlerinden Şeyhülislâm Efdalzâde Hamîdüddin'in talebesi ve mülâzımı olmuştur. Medrese eğitimi sırasında tasavvufa mesafeli iken bir arkadaşı vasıtasıyla Halvetiyye'nin Cemâliyye kolu kurucusu Cemâl-i Halvetî (Çelebi Halîfe) ile tanışmış, ona intisap ederek seyrüsülûkünü tamamlamıştır. Hilâfet aldıktan sonra irşad faaliyeti için bir süre Mısır'a gönderilmiştir. Koca Mustafa Paşa Dergâhı ve İrşad Faaliyetleri: Şeyhi Cemâl-i Halvetî'nin 1494 yılında hac yolculuğunda vefat etmesi üzerine vasiyeti gereği İstanbul'a dönmüş, şeyhinin kızı Safiye Hatun ile evlenerek Koca Mustafa Paşa Dergâhı'nda postnişin olmuştur. Vefatına kadar 35 yılı aşkın süre bu tekkede mürid yetiştirmiş; Koca Mustafa Paşa Dergâhı (Sünbül Efendi Âsitânesi), Halvetiyye'nin İstanbul'daki merkezi ve en saygın dergâhlarından biri hâline gelmiştir. Vâizlik ve Devlet Erkânı ile İlişkileri: Medrese kökenli yetkin bir müfessir ve hatip olan Sümbül Efendi, cuma günleri başta Ayasofya ve Fatih camileri olmak üzere selâtin camilerinde vaazlar vermiştir. Yavuz Sultan Selim'in inşa ettirdiği Yavuz Sultan Selim Camii'nin açılış merasimindeki ilk vaazı Sümbül Efendi vermiş ve Osmanlı padişahları ile devlet ricâlinin büyük hürmet ve itimadına mazhar olmuştur. Talebe ve Halifeleri: Pek çok sûfî ve mürid yetiştirmiştir. Halifeleri arasında, kendisinden sonra makamına geçen ve Merkezefendi Tıp Festivali ile de tanınan büyük mutasavvıf ve hekim Merkez Efendi (Mûsâ Muslihuddin) başta gelir. Ayrıca Yakub Germiyânî ve Maksûd Dede gibi önemli simalar da yetiştirdiği halifeler arasındadır. Eserleri: Tasavvufi usuller, nefis mertebeleri ve zikir adabı üzerine risaleler kaleme almıştır. Bunlar arasında devran ve zikir uygulamalarının fıkhi meşruiyetini savunduğu Risâletü't-tahkîkiyye ve bunun Türkçe muhtasarı niteliğindeki Risâle Der Hakk-ı Zikr ü Devrân öne çıkar. Ayrıca Risâletü etvâri's-seb'a ve Tarîkatnâme adlı eserleri bulunmaktadır. Türbesi Sümbül Efendi Türbesi; İstanbul ili, Fatih ilçesi, Kocamustafapaşa semtinde, Koca Mustafa Paşa (Sümbül Efendi) Camii'nin haziresinde yer almaktadır. 1529 yılında vefat eden Sümbül Efendi'nin cenaze namazı Şeyhülislâm İbn Kemal (Kemalpaşazâde) tarafından Fatih Camii'nde kıldırılmış ve ardından dergâhın haziresindeki bugünkü yerine defnedilerek üzerine türbe inşa edilmiştir. Zaman içinde yenilenen yapı, Sultan II. Mahmud döneminde kapsamlı bir tamirat görmüş ve son olarak Serasker Rıza Paşa tarafından 20. yüzyıl başlarında onarılarak günümüzdeki kubbeli dairesel planlı biçimine kavuşturulmuştur.