Galata Surları

Galata Surları Nedir? Galata Surları, tarih boyunca Galata bölgesini (antik adıyla Sykai/Pera) karadan ve denizden gelebilecek saldırılara karşı korumak amacıyla inşa edilmiş tarihi savunma tahkimatıdır. İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, Haliç ile Boğaz girişine hakim bir yamaç boyunca uzanan sur sistemi, en kapsamlı halini Orta Çağ'da bölgeye yerleşen Ceneviz Cumhuriyeti kolonisi döneminde almıştır. Zaman içinde büyük bölümü yıkılmış olan surların parçaları günümüzde Galata Kulesi çevresinde, Arap Cami çevresindeki Cevahir Çıkmazı'nda, Tersane Caddesi ve Yanıkkapı hattında sokak aralarına gömülü kalıntılar şeklinde varlığını sürdürmektedir. Tarihçesi Roma ve Erken Bizans Dönemi: Galata kıyılarındaki ilk sur izleri Erken Bizans döneminde I. Konstantin ve ardından II. Theodosius ile I. Justinianus dönemlerinde inşa edilmiştir. 6. yüzyıl sonlarında Haliç girişini kontrol etmek amacıyla kıyıya "Kastellion ton Galatou" adlı hisar yapılmış ve Haliç'e gerilen savunma zincirinin kuzey ucu buraya bağlanmıştır. Ceneviz Kolonisi Dönemi: Bizans İmparatorluğu'nun 1261 yılında Latin işgalinden kurtarılmasının ardından, müttefik Cenevizlilere 1303'te Galata'da ticaret kolonisi kurma imtiyazı verilmiştir. Cenevizliler fetihe kadar geçen süreçte aşama aşama bölgeyi çevreleyen hendekler, savunma kuleleri ve sur hatları inşa etmiştir; bu hattın en yüksek noktası olarak da 1348 yılında "Christea Turris" (İsa Kulesi / bugünkü Galata Kulesi) yapılmıştır. Osmanlı Dönemi ve 19. Yüzyıl Yıkımları: 1453'te İstanbul'un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmet surların kara tarafındaki bazı kısımlarını yıktırmış, ancak deniz surları ile ana kapılar korunarak idari ve ticari sınır olarak kullanılmaya devam etmiştir. 1860'lı yıllarda, Tanzimat sonrası kurulan Altıncı Daire-i Belediye (Beyoğlu Belediyesi) tarafından kenti modernleştirmek, yolları genişletmek ve yangın risklerini azaltmak gerekçesiyle Galata surlarının ve kapılarının ezici çoğunluğu yıktırılmıştır. Cumhuriyet Dönemi ve Günümüz: Yıkımlardan arta kalan kule ve duvar parçaları koruma altına alınmış, kentsel dönüşümler ve Haliç Metro Geçiş Köprüsü şantiye süreçleri sırasında Cevahir Çıkmazı gibi hatlarda kalan sur duvarları tescillenmiştir. Mimari Özellikleri Sur Duvarları ve Örgü Tekniği: Galata surları, moloz taş, kireç harcı ve yer yer tuğla sıralarının kullanıldığı geleneksel Orta Çağ Akdeniz savunma mimarisi tekniğiyle inşa edilmiştir. Duvar kalınlıkları savunma hattının önemine göre 1,5 ile 2 metre arasında değişmektedir. Kapılar ve Armalar: Galata surları boyunca şehre giriş çıkışı sağlayan çok sayıda kara ve deniz kapısı yer almaktaydı. Cenevizliler tarafından sur kapılarına ve burçlara işlenen Ceneviz Cumhuriyeti'nin amblemi (haç) ile koloniyi yöneten podestàların (yöneticilerin) mermer aile armaları dönemin belirgin mimari ve sanatsal izlerini taşır. Cevahir Çıkmazı Kalıntısı: Arap Cami Mahallesi, Cevahir Çıkmazı mevkiinde yer alan sur kalıntısı yaklaşık 25-44 metre uzunluğunda olup iç cephesinde kemerli nişler barındıran nadir orijinal Ceneviz kara tahkimatı bölümlerinden biridir.