Mihrimah Sultan Camii

Edirnekapı Mihrimah Sultan Külliyesi Nedir? Edirnekapı Mihrimah Sultan Külliyesi, İstanbul'un Fatih ilçesinde, tarihi Theodosius kara surlarının Edirnekapı girişinde ve şehrin en yüksek noktası olan altıncı tepe üzerinde konumlanan 16. yüzyıl Osmanlı külliyesidir. Kanuni Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan'ın kızı Mihrimah Sultan tarafından Osmanlı başmimarı Mimar Sinan'a yaptırılmıştır. Şehrin batı girişinde hem kente gelenleri karşılayan anıtsal bir siluet noktası hem de bölgenin dini, sosyal ve eğitim ihtiyaçlarını karşılayan çok işlevli bir yaşam merkezi olarak tasarlanmıştır. Külliye; cami, medrese, sıbyan mektebi, çifte hamam, türbe, hazire, arasta/dükkânlar ve çeşmeden oluşmaktadır. Tarihçesi İnşa Öncesi Tahsis: Külliyenin inşa edileceği Edirnekapı mevkiinde daha önce Sadrazam Kara Ahmed Paşa vakıflarının bir cami yaptırma girişimi olmuş; ancak 1563 (Hicri 970) tarihli fermanla bu izin yenilenmeyip alan padişahın kızı Mihrimah Sultan'ın hayratına tahsis edilmiştir. İnşası: Mimar Sinan tarafından yürütülen inşaat çalışmaları 1563 yılında başlamış; alan üzerindeki ev ve dükkânların istimlâk bedelleri ödenerek cami ve külliye birimleri 1566 (Hicri 973) yılında tamamlanmıştır. Külliyenin vakfiyesi ise 1570 tarihlidir. Tarihi Depremler ve Onarımlar: İstanbul'un en yüksek tepesinde ve kara surlarının hemen bitişiğinde yer alan külliye, kentin yaşadığı büyük depremlerden önemli ölçüde etkilenmiştir. 1719 ve 1766 İstanbul depremlerinde minaresi, ana kubbesi ve medrese revakları hasar görmüş; III. Ahmed ve III. Mustafa dönemlerinde esaslı onarımlardan geçmiştir. 1894 Büyük İstanbul Depremi'nde ise minaresi yeniden yıkılmış ve avlu revakları çökmüş; dönemin mimarı Alexandre Vallaury'nin raporları doğrultusunda tamir edilmiştir. Cumhuriyet Dönemi Restorasyonları: 1999 Marmara Depremi'nde kubbe ve kemer sisteminde ciddi çatlaklar oluşan yapı, Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından kapsamlı bir restorasyon ve statik güçlendirme sürecine alınmış, titizlikle tamamlanan çalışmaların ardından yeniden ibadete ve ziyarete açılmıştır. Mimari Özellikleri Konum ve Yerleşim Düzeni: Külliye, eğimli bir arazi üzerinde yüksek bir platforma oturtularak Edirnekapı Meydanı ve kara surlarına hâkim bir konumda inşa edilmiştir. Mimar Sinan, topoğrafyayı ustalıkla kullanarak camiyi çevresinden soyutlamış ve şehre girenleri karşılayan görkemli bir anıt yapı haline getirmiştir. Merkezi Kubbe ve Taşıyıcı Kurgu: Cami harimi yaklaşık 20 metre çapında ve 37 metre yüksekliğinde tek bir anıtsal kubbe ile örtülmüştür. Sinan, bu yapıda yan yarım kubbeleri tamamen devreden çıkarıp ağırlığı dört köşedeki payelere (filayağı) ve geniş askı kemerlerine aktararak harim içerisinde kesintisiz ve ferah tek bir hacim oluşturmuştur. Işık Düzeni ve Pencere Kafesi: Taşıyıcı duvarların payeler ve kemerler sayesinde hafifletilmesiyle duvar yüzeyleri yüzlerce pencere açıklığıyla donatılmıştır. Harime her seviyeden süzülen bu yoğun gün ışığı kurgusu, yapıyı klasik Osmanlı mimarisinde "ışık kafesi" olarak nitelendirilen en aydınlık camilerden biri haline getirmiştir. Revaklı Avlu ve Medrese Bütünlüğü: Mimar Sinan, caminin ön avlusu ile medreseyi aynı çatı altında birleştirmiştir. Şadırvanlı avluyu üç yönden kuşatan revakların gerisinde medrese hücreleri sıralanır. Yapı grubunda müstakil bir dershane binası yer almamakta olup cami hariminin aynı zamanda dershane işlevi gördüğü kabul edilir. Minare: Üsküdar'daki iki minareli Mihrimah Sultan Camii'nden farklı olarak buradaki cami tek minareli inşa edilmiştir. Tarih boyunca yaşanan depremlerde yıkılıp tekrar yapıldığı için gövdesi geç dönem üslubunu taşımakla birlikte kaidesi 16. yüzyıl özgün halini korumaktadır. Külliyenin Diğer Ögeleri: Caminin hemen dışında yer alan ve Mimar Sinan eseri olan çifte hamam (Mihrimah Sultan Hamamı), hem kadınlar hem erkekler bölümüyle günümüzde de özgün işlevini sürdüren nadir yapılardandır. Caminin güneybatısında ise sıbyan mektebi ile aile fertlerinin ve devrin ileri gelenlerinin yattığı hazire ve türbeler yer almaktadır.