Atatürk Kitaplığı

Atatürk Kitaplığı Nedir? İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde, Taksim Mete Caddesi ile Gümüşsuyu Miralay Şefikbey Sokak hattında Boğaziçi'ne bakan bir yamaçta yer alan Atatürk Kitaplığı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphane ve Müzeler Şube Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren köklü bir halk ve araştırma kütüphanesidir. Cumhuriyet dönemi Türk mimarlığının önde gelen temsilcilerinden Mimar Sedad Hakkı Eldem tarafından tasarlanan yapı, zengin nadir eser dermesi, el yazmaları, Osmanlıca süreli yayın arşivi, harita ve görsel koleksiyonlarıyla Türkiye'nin en seçkin başvuru ve ihtisas merkezlerinden biri olarak hizmet vermektedir. Tarihçesi Şehremaneti Dönemi (1924): İstanbul'un ilk belediye kütüphanesi olarak Cumhuriyet'in hemen ardından Şehremaneti Dairesi bünyesinde kuruldu ve kamuya ait ilk belediye kitap koleksiyonu oluşturuldu. Şişli ve Bayezid Medresesi (1929 - 1939): Dönemin İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Muhittin Üstündağ öncülüğünde koleksiyon önce Şişli'deki Atatürk Evi'nde toplandı; ardından 1931'de Bayezid Medresesi'ne nakledilerek 1939'da "Belediye Müzesi ve Kütüphanesi" adıyla hizmet vermeyi sürdürdü. Yeni Binanın İnşası (1973 - 1976): Sürekli bağışlarla büyüyen koleksiyonun medreseye sığmaması üzerine Cumhuriyet'in 50. yılı anısına Koç Topluluğu ve Vehbi Koç Vakfı tarafından Taksim'deki mevcut arazide yeni bir kütüphane binası yaptırıldı ve 1976 yılında İstanbul Belediyesi'ne devredildi. Taksim'de Açılış (1981): Koleksiyonun taşınması tamamlanarak modern tesis 3 Mart 1981 tarihinde "Atatürk Kitaplığı" adıyla resmi olarak kapılarını araştırmacılara ve halka açtı. Modern Dönem ve Araştırma Kütüphanesi Kimliği (2020'ler): Türkiye'de bir dönem 7/24 kesintisiz hizmet veren ilk kütüphane unvanını kazanan yapı, son yıllarda koleksiyonunun korunması, gazete ve nadir eser arşivinin tahribat riskine karşı güvenceye alınması amacıyla akademik araştırma kütüphanesi modelini güçlendirmiş ve dijitalleştirme projelerini genişletmiştir. Mimari Özellikleri Genel Tasarım ve Konumlanma: Sedad Hakkı Eldem ile Hamdi Şensoy tarafından hazırlanan kütüphane projesi, topoğrafyanın dik eğiminden faydalanarak Boğaziçi manzarasına hakim bir vadide konumlandırılmıştır. Tasarım aslında sergi salonu, müze ve kütüphaneden oluşan daha geniş bir kültür kompleksi olarak kurgulanmış, ancak sadece kütüphane etabı inşa edilmiştir. Altıgen Geometrik Formlar: Yapının mimari karakterini belirleyen temel unsur altıgen prizmatik modüllerdir. Bu modüler geometri, arazinin arkasındaki Hilton Oteli ve çevresel dokudaki 60 derecelik açılara uyum sağlarken geleneksel Türk mimarisinin geometrisiyle modern yapı strüktürünü harmanlar. Kat ve İşlev Dağılımı: Üç katlı betonarme yapının zemin altında kalan geniş altıgen planlı tabanı yaklaşık 600.000 cilt kapasiteli modern kitap deposu ve arşiv birimlerine ayrılmıştır. Orta ve üst katlarda ise geniş okuma salonları, katalog tarama bölümleri, süreli yayın birimleri ve yönetim ofisleri yer alır. Üst Örtü ve Doğal Işık Kurgusu: Okuma salonunun üst örtüsü, altıgen piramit biçimli kubbemsi elemanlar ve piramidal aydınlatma fenerleriyle kaplanmıştır. Tepe pencerelerinden süzülen dengeli gün ışığı, okuma masalarında yer alan Eldem imzalı sabit aydınlatma armatürleriyle bütünleşir. Malzeme ve Modernizm Sentezi: Brüt beton, ahşap doğramalar ve geniş cam yüzeylerin dengeli kullanımı, Türk sivil mimarisindeki saçak, çıkma ve kafes hissini çağdaş kütüphane fonksiyonlarıyla birleştiren brütalist-modernist bir üslup sunar.